استراحت مطلق سالها بهعنوان یکی از اولین توصیهها برای درمان کمردرد، دیسک، کشیدگی عضلات و بسیاری از دردهای اسکلتی–عضلانی مطرح میشد. بسیاری از بیماران هنوز هم با شروع درد، چند روز یا حتی چند هفته بهطور کامل در رختخواب میمانند به این امید که مشکل برطرف شود. اما آیا واقعاً استراحت مطلق بهترین راه درمان است؟ پاسخ علمی امروز با گذشته تفاوت دارد.
مطالعات جدید نشان دادهاند که در اغلب دردهای اسکلتی–عضلانی، استراحت مطلق طولانیمدت نهتنها کمکی به بهبود نمیکند، بلکه میتواند روند درمان را کندتر کرده و حتی باعث تشدید درد شود. بدن انسان برای حرکت طراحی شده است و بیحرکتی طولانی اثرات منفی قابلتوجهی بر عضلات، مفاصل و حتی سیستم عصبی دارد.
استراحت مطلق دقیقاً به چه معناست؟
استراحت مطلق یعنی محدود کردن کامل فعالیتهای روزمره و دراز کشیدن طولانیمدت در بستر بدون انجام حرکت مؤثر. این مفهوم با “کاهش فعالیت” یا “استراحت نسبی” متفاوت است. در استراحت نسبی، فرد فعالیتهای سنگین را متوقف میکند اما حرکات سبک و کنترلشده را ادامه میدهد.
بسیاری از بیماران این دو مفهوم را با هم اشتباه میگیرند. در حالی که کاهش فشار و پرهیز از حرکات آسیبزا منطقی است، بیتحرکی کامل معمولاً توصیه نمیشود، مگر در شرایط خاص و برای مدت بسیار محدود.
چرا استراحت مطلق طولانیمدت مضر است؟
وقتی بدن برای چند روز یا چند هفته بیحرکت بماند، عضلات بهسرعت دچار ضعف و تحلیل میشوند. این موضوع بهویژه در عضلات نگهدارنده ستون فقرات اهمیت دارد. ضعف عضلات مرکزی باعث افزایش فشار بر دیسکها و مفاصل میشود و درد را تشدید میکند.
از سوی دیگر، بیحرکتی باعث کاهش گردش خون، افزایش خشکی مفاصل و کاهش انعطافپذیری بافتها میشود. در نتیجه، زمانی که فرد دوباره فعالیت را شروع میکند، درد بیشتری احساس میکند. حتی از نظر روانی نیز استراحت مطلق طولانی میتواند اضطراب و تمرکز بیشازحد بر درد را افزایش دهد.
از این بخش بخوانید: درمان دیسک کمر بدون جراحی
آیا در کمردرد و دیسک باید استراحت مطلق داشت؟
در گذشته به بیماران مبتلا به دیسک کمر توصیه میشد چند هفته استراحت مطلق داشته باشند. اما امروزه مشخص شده که در اکثر موارد، ۱ تا ۲ روز استراحت نسبی در فاز حاد کافی است و پس از آن باید بهتدریج فعالیتهای سبک آغاز شود. حرکات کنترلشده و راه رفتن آرام میتواند به بهبود گردش خون و کاهش التهاب کمک کند. برنامه تمرینی مناسب تحت نظر متخصص طب فیزیکی بسیار مؤثرتر از دراز کشیدن طولانی است. در واقع، بازگشت زودهنگام و تدریجی به فعالیتهای روزمره یکی از اصول درمان نوین کمردرد است.
استراحت مطلق در کشیدگی عضلات و آسیبهای ورزشی
در کشیدگیهای عضلانی حاد، معمولاً ۲۴ تا ۴۸ ساعت کاهش فعالیت و پرهیز از حرکات دردناک توصیه میشود. اما پس از این مرحله، حرکات کششی ملایم و تمرینات تدریجی باید آغاز شود تا از سفت شدن عضله جلوگیری گردد. بیحرکتی کامل باعث میشود روند ترمیم فیبرهای عضلانی کندتر شود. عضله برای بازسازی به جریان خون و تحریک ملایم نیاز دارد. بنابراین، استراحت مطلق طولانی در این موارد نیز توصیه نمیشود.
چه زمانی استراحت مطلق ضروری است؟
در برخی شرایط خاص، مانند شکستگیهای ناپایدار، آسیبهای حاد عصبی شدید یا پس از برخی جراحیها، استراحت مطلق ممکن است برای مدت محدود ضروری باشد. اما این موارد استثنا هستند و باید حتماً تحت نظر پزشک مدیریت شوند. در دردهای معمول اسکلتی–عضلانی مانند کمردرد مکانیکی، آرتروز خفیف یا گرفتگی عضلات، استراحت مطلق طولانیمدت معمولاً توصیه نمیشود.
جایگزین مناسب استراحت مطلق چیست؟
بهجای استراحت مطلق، مفهوم «فعالیت اصلاحشده» توصیه میشود. یعنی بیمار فعالیتهای سنگین و دردزا را متوقف میکند، اما تحرک ملایم را ادامه میدهد. پیادهروی سبک، حرکات کششی ساده و تمرینات تخصصی تجویز شده توسط فیزیوتراپیست نقش کلیدی در بهبود دارند.
در بسیاری از موارد، ترکیب تمریندرمانی، فیزیوتراپی، اصلاح ارگونومی و در صورت نیاز روشهای کمکی مانند لیزر یا تزریقهای درمانی نتایج بسیار بهتری نسبت به بیحرکتی کامل ایجاد میکند.
از این بخش بخوانید: چه زمانی فیزیوتراپی کمر خطرناک است؟
نقش آموزش بیمار در جلوگیری از وابستگی به استراحت
بسیاری از بیماران به دلیل ترس از تشدید درد، از حرکت اجتناب میکنند. این ترس میتواند منجر به چرخه معیوب «درد، بیحرکتی، ضعف و درد بیشتر» شود. آموزش صحیح به بیمار درباره ایمن بودن حرکت کنترلشده، نقش مهمی در شکستن این چرخه دارد. اطمینانبخشی علمی به بیمار که حرکت ملایم به بهبود کمک میکند، باعث افزایش همکاری و تسریع روند درمان میشود.
جمعبندی
استراحت مطلق در بیشتر دردهای اسکلتی–عضلانی نهتنها درمان اصلی نیست، بلکه در صورت طولانی شدن میتواند باعث ضعف عضلانی، خشکی مفاصل و تشدید درد شود. در اغلب موارد، استراحت کوتاهمدت در فاز حاد کافی است و پس از آن باید بهتدریج فعالیتهای سبک و برنامه درمانی تخصصی آغاز شود. اگر دچار دردهای عضلانی یا مفصلی هستید، بهجای دراز کشیدن طولانیمدت، با متخصص طب فیزیکی مشورت کنید تا برنامهای ایمن و هدفمند برای بازگشت به فعالیت طبیعی دریافت کنید. حرکت کنترلشده، اغلب بهترین داروی دردهای اسکلتی–عضلانی است.
