تب و تشنج کودکان از جمله شرایطی است که می تواند والدین را به شدت نگران کند. بالا رفتن دمای بدن و سپس مشاهده حرکات غیرارادی، سفت شدن بدن یا از دست دادن موقت هوشیاری کودک، ممکن است در نگاه اول بسیار خطرناک به نظر برسد. تشنج ناشی از تب یکی از شایع ترین انواع تشنج در سنین پایین است و معمولاً درکودکان حدود 6 ماه تا 5 سال دیده می شود. با این وجود، مواجهه صحیح با این عارضه اهمیت زیادی دارد. والدین باید بدانند هنگام وقوع تشنج چه کاری انجام دهند، چه اقداماتی می تواند برای کودک خطرناک باشد و در چه شرایطی لازم است با اورژانس تماس بگیرند.
مهم ترین اصل این است که هنگام شروع این عارضه، تلاش برای متوقف کردن حرکات بدن یا باز کردن دهان کودک انجام نشود. اولویت اصلی، حفظ ایمنی کودک، محافظت از سر، توجه به تنفس و ثبت مدت تشنج است. دکتر امیری متخصص اطفال در این مقاله کلینیک ختنه نوزادان تهران در وبسابت طب بوک به بررسی این موضوع می‌پردازند.
تب و تشنج کودکان چیست؟
تب و تشنج کودکان معمولاً به حالتی گفته می شود که کودک خردسال در جریان یک بیماری تب دار دچار تشنج شود، بدون اینکه شواهدی از عفونت سیستم عصبی مرکزی، اختلال متابولیک یا سابقه تشنج بدون تب وجود داشته باشد.
تشنج ممکن است به شکل های مختلفی ظاهر شود، از جمله:
تکان های ریتمیک دست و پاها.
سفت شدن ناگهانی بدن.
خیره شدن و بی پاسخ شدن کودک.
برگشت چشم ها به سمت بالا.
خواب آلودگی یا گیجی بعد از تشنج.
از دست دادن موقت هوشیاری.
بنابراین، تب و تشنج کودکان همیشه با حرکات شدید و واضح دست و پا همراه نیست و گاهی ممکن است علائم آن برای والدین کمتر قابل تشخیص باشد.
چرا تب و تشنج کودکان اتفاق می افتد؟
سیستم عصبی کودکان خردسال هنوز در حال تکامل است و در برخی کودکان، افزایش دمای بدن می تواند زمینه بروز تشنج را فراهم کند.
نکته مهم این است که تب و تشنج کودکان فقط به عدد تب سنج وابسته نیست. بنابراین ممکن است تشنج زمانی رخ دهد که والدین تازه متوجه تب کودک شده اند یا دمای بدن هنوز بسیار بالا نیست. عوامل مختلفی می توانند احتمال بروز این عارضه را افزایش دهند؛ از جمله سن پایین تر هنگام نخستین تشنج و سابقه خانوادگی تشنج ناشی از تب.
از این بخش بخوانید:راهکارهایی برای کاهش ریسک سندرم مرگ ناگهانی نوزاد (SIDS)
انواع تب و تشنج کودکان
تب و تشنج کودکان از نظر ویژگی های بالینی، مدت زمان تشنج و نحوه تکرار آن، معمولاً به دو گروه اصلی تشنج ناشی از تب ساده و تشنج ناشی از تب پیچیده تقسیم می شود. در کنار این دو گروه، نوعی وضعیت شدیدتر به نام وضعیت صرعی ناشی از تب (Febrile Status Epilepticus) نیز وجود دارد که در آن تشنج طولانی مدت یا تشنج های پشت سر هم بدون بازگشت سطح مناسب هوشیاری رخ می دهند و نیازمند درمان فوری هستند.
تب و تشنج کودکان از نوع ساده
در تشنج ساده ناشی از تب معمولاً:
تشنج منتشر یا جنرالیزه است.
کمتر از 15 دقیقه طول می کشد.
در 24 ساعت تکرار نمی شود.
کودک بیماری عصبی زمینه ای شناخته شده ای ندارد.
تب و تشنج کودکان از نوع پیچیده
اگر تشنج یکی از ویژگی های زیر را داشته باشد، پیچیده محسوب می شود:
بیشتر از 15 دقیقه طول بکشد.
در یک دوره 24 ساعته تکرار شود.
حرکات تشنجی به شکل کانونی، مانند درگیری عمده یک سمت بدن، ظاهر شوند.
در این شرایط، کودک نیاز به ارزیابی دقیق تر پزشکی دارد.
اقدامات ضروری هنگام تب و تشنج کودکان در منزل
ثبت مدت تشنج در زمان تب و تشنج کودکان
در زمان تب و تشنج کودکان، از همان لحظه شروع حرکات تشنجی، زمان را اندازه بگیرید. مدت تشنج یکی از اطلاعات مهم برای ارزیابی وضعیت کودک و تصمیم گیری درباره اقدامات درمانی است. اگر فرد دیگری در کنار شما حضور دارد، از او بخواهید زمان شروع و پایان تشنج را ثبت کند تا بتوانید اطلاعات دقیق تری به کادر درمان ارائه دهید. علاوه بر مدت تشنج، به نوع حرکات کودک نیز توجه کنید؛ برای مثال، آیا تمام بدن او می لرزد یا حرکات فقط در یک سمت بدن دیده می شود؟ اگر امکان دارد، بدون به خطر انداختن ایمنی کودک، این جزئیات رو به خاطر بسپارید یا یادداشت کنید.
ایمن سازی محیط اطراف کودک هنگام تب و تشنج کودکان
هنگام بروز تب و تشنج کودکان، حرکات ناگهانی و غیر ارادی ممکن است باعث برخورد کودک با اشیای اطراف شود. بنابراین، وسایل سخت، تیز، داغ و هر وسیله خطرناک دیگری را از محدوده اطراف او دور کنید. اگر کودک در محل امنی قرار دارد، برای جا به جایی او عجله نکنید؛ هدف این است که بدون ایجاد فشار یا حرکت اضافی، از آسیب دیدگی او جلوگیری شود. همچنین از مهار کردن دست و پاها یا تلاش برای متوقف کردن جرکات تشنجی خودداری کنید؛ زیرا این کار ممکن است به کودک آسیب برساند.
محافظت از سر کودک هنگام تب و تشنج کودکان
برای کاهش احتمال آسیب به سر در هنگام تب و تشنج کودکان، یک حوله یا لباس نرم و تا شده زیر سر او قرار دهید هنگام انجام این کار، سر کودک را برای قرار دادن حوله بالا نکشید و به گردن او فشار وارد نکنید. این کار باید بدون بلند کردن غیر ضروری سر یا محدود کردن حرکات طبیعی بدن انجام شود. از وارد کردن فشار به سر و گردن کودک خودداری کنید. اگر نمی توانید بدون جا به جایی یا وارد کردن فشار، وسیله نرمی زیر سر کودک قرار دهید، او را برای این کار حرکت ندهید. ایمن کردن محیط اطراف و جلوگیری از آسیب، الویت دارد.
قرار دادن کودک به پهلو هنگام تب و تشنج کودکان
اگر امکان دارد و بدون اعمال فشار یا مقاومت، کودک را به آرامی به پهلو بچرخانید. در زمان تب و تشنج کودکان، قرار گرفتن به پهلو به خروج ترشحات دهان کمک می کند و می تواند خطر ورود آن ها به مسیر تنفس را کاهش دهد. اگر حرکات تشنجی شدید است، کودک را به زور نچرخانید؛ پس از پایان حرکات، او را در وضعیت پهلو قرار دهید و تنفسش را بررسی کنید. هنگام تشنج، چیزی داخل دهان کودک نگذارید اگر تشنج به 5 دقیقه رسید و همچنان ادامه داشت، با اورژانس تماس بگیرید.
شل کردن لباس های تنگ هنگام تب و تشنج کودکان
در زمان تب و تشنج کودکان، لباس های تنگ اطراف گردن، مانند یقه های چسبان یا دکمه های بسته، را به آرامی شل کنید تا تنفس کودک محدود نشود. همچنین، فضای اطراف او را باز نگه دارید و مراقب باشید چیزی روی قفسه سینه اش فشار وارد نکند. این اقدامات باید بدون جا به جایی غیرضروری کودک یا محدود کردن حرکات تشنجی انجام شوند.
جمع بندی؛ مهم ترین نکات درباره تب و تشنج کودکان
این عارضه اگرچه می تواند برای والدین بسیار ترسناک باشد، اما در بسیاری از موارد، به ویژه در تشنج های ساده و کوتاه مدت، پیش آگهی خوبی دارد. مهم ترین اقدام والدین در زمان تب و تشنج کودکان، تلاش برای متوقف کردن حرکات نیست؛ بلکه باید کودک را از آسیب محافظت کنند، زمان تشنج را ثبت کنند، در صورت امکان او را به پهلو قرار دهند و وضعیت تنفس و هوشیاری او را زیر نظر داشته باشند.
این مطلب صرفاً با هدف آموزش عمومی تهیه شده و جایگزین معاینه و تشخیص پزشک نیست. هر کودک با توجه به سن، سابقه پزشکی و شرایط بالینی ممکن است به ارزیابی و درمان متفاوتی نیاز داشته باشد.
