سندرم مرگ ناگهانی نوزاد (SIDS) یکی از نادرترین اما جدی ترین عوارض مرتبط با دوران شیرخوارگی است که می تواند بدون علائم هشدار دهنده و معمولاً در هنگام خواب رخ دهد. علت دقیق این سندرم همچنان به طور کامل شناخته نشده است، اما پژوهش ها نشان داده اند که برخی عوامل محیطی و شرایط خواب می توانند خطر مرگ های مرتبط با خواب را افزایش دهند. اگرچه هیچ روشی نمی تواند از بروز سندرم مرگ ناگهانی نوزاد به طور صد درصدی جلوگیری کند، رعایت اصول خواب ایمن میتواند خطر (SIDS) و سایر مرگ های مرتبط با خواب را کاهش دهد. مهم ترین این اقدامات شامل خواباندن نوزاد به پشت، استفاده از سطح خواب سفت و صاف، حذف وسایل نرم و آزاد از محل خواب و خواباندن نوزاد در اتاق والدین اما روی سطحی جداگانه است. دکتر امیری متخصص اطفال در این مقاله کلینیک ختنه نوزادان تهران در وبسابت طب بوک به بررسی این موضوع می‌پردازند.
سندرم مرگ ناگهانی نوزاد (SIDS) چیست؟
سندرم مرگ ناگهانی نوزاد (SIDS) به مرگ ناگهانی یک نوزاد زیر یک سال گفته می شود که علت آن حتی پس از بررسی های کامل مشخص نمی شود. برای بررسی علت مرگ، سوابق پزشکی نوزاد، شرایط و محل وقوع مرگ بررسی و در صورت لزوم کالبد شکافی انجام می شود. اگر پس از این بررسی ها علت مشخصی برای مرگ پیدا نشود، ممکن است مرگ به عنوان (SIDS) طبقه بندی شود. این عارضه بیشتر در ماه های اول زندگی نوزاد دیده می شود و بیشترین خطر آن معمولاً در 2 تا 4 ماهگی است. با بزرگ تر شدن نوزاد، خطر بروز آن کمتر می شود؛ با این حال رعایت اصول خواب ایمن تا پایان یک سالگی همچنان اهمیت دارد.
عوامل افزایش دهنده خطر سندرم مرگ ناگهانی نوزاد
1.خواباندن نوزاد روی شکم یا پهلو
یکی از عوامل مهم مرتبط با افزایش خطر سندرم مرگ ناگهانی نوزاد، قرار دادن نوزاد برای خواب روی شکم یا پهلو است. خوابیدن به پهلو وضعیت پایداری نیست و ممکن است نوزاد به سمت شکم بچرخد. همچنین خوابیدن روی شکم می تواند بر وضعیت تنفس و توانایی نوزاد برای واکنش به تغییرات محیطی تأثیر بگذارد. به همین دلیل، توصیه می شود نوزاد برای تمام خواب های شبانه و چرت های روزانه، به پشت خوابانده شود. نکته مهم این است که این توصیه در تمام سال اول زندگی اهمیت دارد؛ حتی اگر نوزاد برای خوابیدن بی قراری کند یا به نظر برسد که خوابیدن روی شکم برای او راحت تر است.
2.زایمان زودرس یا وزن کم هنگام تولد
نوزادان نارس و نوزادانی که با وزن کم متولد می شوند، در مقایسه با نوزادان رسیده و دارای وزن طبیعی هنگام تولد، بیشتر در معرض خطر سندرم مرگ ناگهانی نوزاد قرار دارند. نارس بودن می تواند با نارسانی نسبی سازوکار های تنظیم تنفس، ضربان قلب و پاسخ به تغییرات اکسیژن همراه باشد. به همین دلیل، رعایت دقیق اصول خواب ایمن برای این نوزادان اهمیت ویژه ای دارد. با این حال، نارس بودن یا کم وزن بودن هنگام تولد به معنای بروز حتمی این سندرم نیست و با مراقبت مناسب می توان از برخی عوامل خطر قابل پیشگیری جلوگیری کرد.
3.قرار گرفتن در معرض دود سیگار و نیکوتین
قرار گرفتن در معرض دود دخانیات یکی از عوامل قابل توجه در افزایش خطر سندرم مرگ ناگهانی نوزاد است. مصرف سیگار در دوران بارداری می تواند بر رشد و عملکرد دستگاه های حیاتی جنین تأثیر بگذارد و مواجهه با دود سیگار پس از تولد نیز با افزایش خطر مرگ های مرتبط با خواب همراه است. بنابراین، محیط زندگی نوزاد باید عاری از دود سیگار و سایر محصولات دخانی باشد و از استعمال دخانیات در منزل و خودرو، حتی زمانی که نوزاد حضور ندارد، خودداری شود؛ زیرا دود و مواد باقی مانده ناشی از آن می توانند در محیط باقی بمانند. بهترین اقدام، پرهیز کامل از مصرف دخانیات در محیط زندگی نوزاد است.
4.گرم شدن بیش از حد نوزاد
گرم شدن بیش از حد نوزاد یکی دیگر از عواملی است که با افزایش خطر مرگ های مرتبط با خواب و سندرم مرگ ناگهانی نوزاد ارتباط دارد. پوشاندن نوزاد با لباس های متعدد، استفاده از پتو های ضخیم یا گرم نگه داشتن بیش از اندازه اتاق می تواند باعث افزایش دمای بدن او شود. بهتر است لباس نوزاد متناسب با دمای محیط انتخاب شود و هنگام خواب، سر و صورت او بدون پوشش باقی بماند. همچنین باید از استفاده وسایل گرمایشی نا مناسب یا پوشاندن بیش از حد نوزاد برای گرم نگه داشتن او خودداری کرد.
5.وجود وسایل نرم در محل خواب
وجود بالش، پتو های آزاد، لحاف، عروسک های نرم، محافظ های تخت و سایر وسایل اضافی در محل خواب می تواند خطر خفگی یا گیر افتادن نوزاد را افزایش دهد. این شرایط به ویژه از نظر مرگ های ناشی از محیط خواب نا ایمن اهمیت دارند و باید از آن ها پیشگیری شود. برای کاهش خطر سندرم مرگ ناگهانی نوزاد و سایر مرگ های مرتبط با خواب، تخت یا گهواره باید خلوت باشد و تنها از تشک سفت و صاف با ملحفه ای که به خوبی روی آن قرار گرفته است، استفاده شود. از قرار دادن هرگونه وسیله اضافی، حتی برای راحت تر خوابیدن یا گرم نگه داشتن نوزاد، در تخت او خودداری کنید.
از این بخش بخوانید: علل و خطرات عدم تقارن بیضه در نوزادان و کودکان
مهم ترین راهکارهای کاهش ریسک سندرم مرگ ناگهانی نوزاد
1.فراهم کردم محیط خواب ایمن برای پیشگیری از سندرم مرگ ناگهانی نوزاد
محل خواب نوزاد باید سفت، صاف و بدون شیب، تشک آن کاملاً متناسب با تخت و تنها با یک ملحفه مناسب پوشیده شده باشد. نوزاد نباید برای خواب معمول در تخت بزرگسالان، مبل، کاناپه، صندلی یا سطوح نرم و فرو رونده قرار داده شود. سطوح شیب دار نیز می توانند باعث قرار گرفتن سر و گردن نوزاد در وضعیت نا مناسب و اختلال در تنفس شوند. رعایت این نکات یکی از اصول مهم خواب ایمن برای کاهش خطر سندرم مرگ ناگهانی نوزاد است.
2.تغذیه با شیر مادر و تأثیر آن بر خطر سندرم مرگ ناگهانی نوزاد
تغذیه با شیر مادر با کاهش خطر (SIDS) همراه است و به همیت دلیل، در صورت امکان شیر مادر برای تغذیه نوزاد توصیه می شود. البته اگر مادر به هر دلیلی قادر به شیردهی نیست، نباید احساس گناه یا نگرانی داشته باشد. رعایت سایر اصول خواب ایمن همچنان اهمیت بسیار زیادی دارد.
3.قنداق کردن نوزاد و سندرم مرگ ناگهانی نوزاد
قنداق کردن نوزاد باید با احتیاط انجام شود. نوزاد قنداق شده نیز باید به پشت قرار داده شود و قنداق نباید آن قدر محکم باشد که تنفس یا حرکت طبیعی قفسه سینه را محدود کند. به محض اینکه نوزاد نشانه هایی از تلاش برای غلت زدن نشان داد، باید قنداق کردن متوقف شود؛ زیرا در این مرحله، قنداق می تواند خطرناک باشد.
4.استفاده از پستانک هنگام خواب
برخی مطالعات نشان داده اند که استفاده از پستانک هنگام خواب می تواند با کاهش خطر سندرم مرگ ناگهانی نوزاد (SIDS) همراه باشد. اگر نوزاد با شیر مادر تغذیه می شود، بهتر است استفاده از پستانک تا زمانی که شیردهی به خوبی برقرار شده است به تعویق بیفتد. اگر نوزاد پستانک را نمی پذیرد، او را مجبور نکنید. پس از به خواب رفتن نوزاد، لازم نیست پستانک را دوباره در دهان او قرار دهید.
جمع بندی
سندرم مرگ ناگهانی نوزاد (SIDS) اگر چه علت مشخص و قابل پیش بینی ندارد، اما آگاهی والدین از عوامل خطر و ایجاد یک محیط خواب ایمن می تواند نقش مهمی در کاهش خطر داشته باشد. مهم ترین نکته این است که ایمنی خواب نوزاد باید به یک عادت ثابت در مراقبت روزانه تبدیل شود، نه اینکه فقط در شرایط خاص رعایت شود. همچنین لازم است بدانیم که هیچ وسیله، دستگاه یا روش خاصی نمی تواند خطر (SIDS) را به طور کامل از بین ببرد. بنابراین، به جای تکیه بر محصولات تبلیغاتی یا روش های اثبات نشده، تمرکز بر اقدامات ساده و علمی برای ایجاد محیط خواب ایمن اهمیت بیشتری دارد.
