درد شبانه شانه ممکن است درست زمانی شروع شود که پس از یک روز کاری، برای استراحت دراز کشیده‌اید. گاهی چرخیدن روی پهلو باعث بیدارشدن می‌شود و گاهی درد مبهمی از شانه تا قسمت بالایی بازو ادامه پیدا می‌کند. وقتی این وضعیت چند شب تکرار شود، طبیعی است که به دنبال درمان مؤثری باشید؛ اما پیش از فکرکردن به تزریق، باید مشخص شود کدام ساختار آسیب دیده و چرا درد هنگام خواب تشدید می‌شود.
تزریق پلاسمای غنی از پلاکت یا PRP یکی از گزینه‌هایی است که برای بعضی مشکلات تاندونی بررسی می‌شود، اما هر درد شبانه شانه به این درمان پاسخ نمی‌دهد. التهاب تاندون، پارگی روتاتورکاف، شانه یخ‌زده و حتی مشکلات گردن می‌توانند نشانه‌های مشابهی ایجاد کنند. تفاوت میان این علت‌ها تعیین می‌کند که فیزیوتراپی کافی است، بررسی بیشتری لازم دارید یا اصلاً می‌توان درباره تزریق پی‌آرپی گفت‌وگو کرد. دکتر محمدحسین سپهریان در این مقاله طب بوک به بررسی تاثیر تزریق پی آر پی در بهبودی این درد شانه می‌پردازند.
چرا شانه هنگام خواب درد می‌گیرد؟
شانه برای حرکت طبیعی به هماهنگی مفصل، تاندون‌ها، عضلات و کیسه‌های کوچک حاوی مایع به نام بورس نیاز دارد. خوابیدن روی سمت دردناک می‌تواند فشار بیشتری به بافت‌های حساس وارد کند و علائم را تشدید کند. قرارگرفتن بازو در وضعیت نامناسب نیز ممکن است درد را افزایش دهد. بااین‌حال، تشدید علائم در حالت خوابیده به‌تنهایی مشخص نمی‌کند که مشکل، التهاب ساده است یا آسیب ساختاری مهم‌تری وجود دارد.
یکی از علت‌های رایج درد شبانه شانه، مشکلات تاندون‌های روتاتورکاف است؛ مجموعه‌ای که در بالا بردن بازو و پایداری مفصل نقش دارد. فرسودگی تاندون، پارگی نسبی یا التهاب بورس اطراف آن می‌تواند خوابیدن روی پهلو را دشوار کند. درد هنگام رساندن دست به قفسه بالا، پوشیدن لباس یا بردن دست پشت کمر نیز ممکن است همراه این مشکلات دیده شود، اما برای تشخیص قطعی کافی نیست.
شانه یخ‌زده معمولاً با درد و کاهش تدریجی دامنه حرکت همراه است؛ به‌طوری که حرکت‌دادن بازو توسط خود فرد و معاینه‌کننده محدود می‌شود. آرتروز، رسوب کلسیم در تاندون و درد ارجاعی از گردن نیز مطرح هستند. اگر درد شبانه شانه با گزگز دست، بی‌حسی یا انتشار درد از گردن همراه باشد، بررسی منشأ عصبی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند و نباید تمام علائم را به تاندون شانه نسبت داد.
از این بخش بخوانید: پی آر پی برای پارگی تاندون شانه؛ تفاوت درمان پارگی نسبی و کامل
چه زمانی درد شبانه شانه نیاز به بررسی پزشکی دارد؟
اگر درد مکرر خواب را مختل می‌کند، فعالیت روزانه را کاهش داده یا با اقدامات ساده بهتر نشده است، ارزیابی پزشکی را عقب نیندازید. لازم نیست برای مراجعه منتظر درد غیرقابل‌تحمل بمانید. مدت علائم، شروع ناگهانی یا تدریجی و وجود محدودیت حرکت به پزشک کمک می‌کند مسیر بررسی را مشخص کند. سابقه ضربه، فعالیت بالای سر و بیماری‌هایی مانند دیابت نیز در تصمیم‌گیری اهمیت دارند.
شروع درد پس از زمین‌خوردن یا بلندکردن جسم سنگین، به‌خصوص همراه با ضعف واضح، به بررسی زودهنگام نیاز دارد. ناتوانی تازه در بالا بردن دست ممکن است نشانه آسیب مهم تاندون باشد. همچنین، درد شبانه شانه همراه با تب، قرمزی، گرمی یا تورم مفصل باید سریع بررسی شود. کاهش وزن بی‌دلیل و درد پیشرونده‌ای که با تغییر وضعیت آرام نمی‌شود نیز نیازمند توجه پزشکی است.
درد شانه همراه با فشار قفسه سینه، تنگی نفس، تعریق سرد یا تهوع، موضوع متفاوتی است و به ارزیابی اورژانسی نیاز دارد. در موارد غیراضطراری، پزشک قدرت عضلات، دامنه حرکت و گردن را معاینه می‌کند. تصویربرداری بر اساس یافته‌ها انتخاب می‌شود؛ گاهی رادیوگرافی کافی است و گاهی سونوگرافی یا ام‌آر‌آی لازم می‌شود. دیدن یک تغییر در تصویر نیز لزوماً ثابت نمی‌کند که همان یافته، علت اصلی درد است.
تزریق پی‌آرپی برای چه بیمارانی مطرح می‌شود؟
پی‌آرپی از خون خود بیمار تهیه می‌شود. پس از خون‌گیری و جداسازی اجزای خون با سانتریفیوژ، بخش حاوی پلاکت بیشتر برای تزریق آماده می‌شود. پلاکت‌ها موادی آزاد می‌کنند که در پاسخ ترمیمی بافت نقش دارند. هدف از تزریق PRP شانه، اثرگذاری بر محیط بافت آسیب‌دیده است؛ بااین‌حال، تعبیرهایی مانند بازسازی قطعی تاندون یا درمان تضمینی، پشتوانه علمی کافی ندارند و نباید مبنای انتخاب بیمار قرار گیرند.
بررسی این روش معمولاً زمانی منطقی‌تر است که علت درد شبانه شانه مشخص شده و یک مشکل تاندونی متناسب با علائم وجود داشته باشد. در بعضی بیماران با تاندینوپاتی یا پارگی نسبی، پس از پاسخ ناکافی به درمان محافظه‌کارانه، می‌توان مزایا، محدودیت‌ها و هزینه تزریق را بررسی کرد. صرف طولانی‌شدن درد یا پیشنهاد تزریق به فرد دیگری، دلیل کافی برای انتخاب همین درمان نیست.
درمان اولیه اغلب شامل تنظیم فعالیت، تمرین‌درمانی و کنترل درد متناسب با شرایط بیمار است. اگر این برنامه درست اجرا نشده باشد، معمولاً نباید شکست درمان را اعلام کرد. در فردی با درد شبانه شانه، انتخاب پی‌آرپی باید پس از ارزیابی کیفیت توانبخشی و تشخیص انجام شود. شانه یخ‌زده، مشکلات عصبی و پارگی کامل تاندون، مسیر درمانی متفاوتی دارند و تزریق برای همه آن‌ها کاربرد اثبات‌شده یکسانی ندارد.
شواهد علمی، محدودیت‌ها و مراقبت‌های تزریق چیست؟
بعضی پژوهش‌ها پس از تزریق PRP شانه، کاهش درد یا بهبود عملکرد را در گروهی از بیماران گزارش کرده‌اند؛ اما نتایج یکدست نیست. ترکیب فرآورده، تعداد تزریق‌ها، محل تزریق و برنامه تمرینی میان مطالعات تفاوت دارد. راهنمای آکادمی جراحان ارتوپدی آمریکا نیز استفاده روتین از این روش را برای تاندینوپاتی و پارگی نسبی روتاتورکاف تأیید نمی‌کند. بنابراین، شواهد موجود اجازه توصیه عمومی آن به همه بیماران را نمی‌دهد.
کاهش درد شبانه شانه پس از تزریق، لزوماً به معنای بسته‌شدن پارگی یا بازگشت کامل استحکام تاندون نیست. به‌ویژه در پارگی تمام‌ضخامت، پی‌آرپی نمی‌تواند مانند جراحی اتصال مکانیکی تاندون را برقرار کند. اگر ضعف قابل‌توجه، پارگی تازه ناشی از ضربه یا عقب‌رفتگی تاندون وجود داشته باشد، بررسی جراحی ممکن است اولویت داشته باشد. تأخیر در درمان مناسب به امید اثر تزریق، در بعضی بیماران پیامد نامطلوبی دارد.
تزریق باید در شرایط استریل و در صورت نیاز با هدایت سونوگرافی انجام شود. درد گذرا، کبودی و به‌ندرت عفونت از عوارض احتمالی هستند. استفاده از خون خود بیمار به معنای بی‌خطر بودن کامل روش نیست. داروهای ضدانعقاد یا ضدپلاکت را نباید خودسرانه قطع کرد و درباره مسکن‌ها نیز باید از پزشک دستور گرفت. بازگشت به کار و ورزش به نوع آسیب و برنامه توانبخشی بستگی دارد، نه صرفاً گذشت چند روز.
سخن پایانی
برای کنترل درد شبانه شانه تا زمان ارزیابی، معمولاً پرهیز از خوابیدن روی سمت دردناک و حمایت از ساعد با بالش کمک‌کننده است. خوابیدن به پشت یا روی پهلوی مقابل، همراه با قراردادن بالش زیر بازوی مبتلا، ممکن است فشار را کمتر کند. این اقدامات درمان علت اصلی نیستند، اما می‌توانند تحمل شب را آسان‌تر کنند. بی‌حرکت نگه‌داشتن طولانی شانه نیز بدون تجویز پزشک مناسب نیست و احتمال خشکی را افزایش می‌دهد.
ارزش درمان را باید با بهترشدن خواب، افزایش توان انجام کارهای روزمره و بازگشت تدریجی قدرت سنجید. ثبت تعداد بیدارشدن‌ها، شدت درد و فعالیت‌های محدودشده، به پیگیری نتیجه کمک می‌کند. اگر پس از درمان بهبود کافی ایجاد نشد، تشخیص و برنامه درمانی باید بازبینی شود. تکرار تزریق بدون هدف مشخص، جایگزین بررسی دوباره نیست؛ همان‌طور که تسکین موقت نباید مجوز بازگشت ناگهانی به فعالیت سنگین تلقی شود.
در نهایت، درد شبانه شانه یک نشانه است، نه تشخیصی که مستقیماً به تزریق منتهی شود. پی‌آرپی فقط برای برخی بیماران و پس از گفت‌وگو درباره عدم‌قطعیت شواهد قابل بررسی است. تشخیص دقیق، توانبخشی هدفمند و توجه به علائم هشدار، از انتخاب عجولانه یک روش مهم‌تر هستند. اگر درد خواب شما را مرتب مختل می‌کند یا با ضعف و کاهش حرکت همراه شده است، معاینه تخصصی نخستین قدم برای انتخاب درمان متناسب خواهد بود.
