درمان دیسک کمر بر اساس شدت علائم، یافته های معاینه، مدت بیماری، وضعیت عصبی بیمار و نتایج تصویر برداری تعیین می شود. در بیمارانی که دچار ضعف پیش رونده عصبی، اختلال کنترل ادرار یا مدفوع، بی حسی ناحیه زینی (Saddle Anesthesia) یا سایر علائم هشدار دهنده نیستند، معمولاً ابتدا رویکرد محافظه کارانه و غیر جراحی مورد توجه قرار می گیرد. این رویکرد می تواند شامل آموزش بیمار، اصلاح فعالیت های روزمره، تمرین درمانی، فیزیوتراپی، درمان های دستی، تکنیک های حرکتی هدفمند و در برخی موارد تزریق های تخصصی باشد. فتق دیسک کمر یکی از علل شایع کمردرد و درد های انتشاری اندام تحتانی است که در برخی بیماران با تحریک یا فشرده شدن ریشه های عصبی، علائمی مانند درد تیرکشنده، گزگز، بی حسی و ضعف عضلانی ایجاد می شود. این وضعیت که در اصطلاح پزشکی می تواند با رادیکولوپاتی کمری همراه باشد، در بسیاری از موارد با درمان های غیر جراحی کنترل می شود و الزاماً به معنای نیاز به عمل جراحی نیست.
فتق دیسک کمر و رادیکولوپاتی چگونه ایجاد می شود؟
دیسک های بین مهره ای بین جسم و مهره ها قرار گرفته اند و نقش مهمی در تحمل و توزیع نیرو های وارد شده به ستون فقرات دارند. هر دیسک از هسته ژلاتینی مرکزی به نام نوکلئوس پولپوزوس، حلقه فیبری محیطی یا آنولوس فیبروزوس و صفحات انتهایی غضروفی تشکیل شده است. با افزایش سن و در اثر فشار های مکانیکی مداوم، تغییرات فرسایشی به تدریج در ساختار و ترکیب دیسک بین مهره ای ایجاد می شوند. کاهش میزان آب و پروتئوگلیکان های دیسک، تغییر در ساختار کلاژن، آسیب به ماتریکس خارج سلولی و افزایش فعالیت آنزیم های تجزیه کننده، به تدریج موجب کاهش انعطاف پذیری و توانایی دیسک در تحمل فشار می شوند. در صورت ایجاد آسیب در حلقه فیبری، بخشی از محتویات دیسک ممکن است به سمت کانال نخاعی یا سوراخ بین مهره ای جا به جا شود. اگر این تغییر با ریشه عصبی تماس پیدا کند یا موجب فشار و التهاب آن شود، علائم رادیکولوپاتی ایجاد می شود. در چنین شرایطی، انتخاب روش مناسب درمان دیسک کمر به شدت علائم، وضعیت عصبی بیمار و یافته های معاینه و تصویر برداری بستگی دارد.
روش های غیر جراحی و نوین در درمان دیسک کمر
در بسیاری از بیماران مبتلا به فتق دیسک کمر، به خصوص زمانی که ضعف عصبی شدید یا علائم هشدار دهنده وجود ندارد، درمان بدون جراحی دیسک کمر در مرحله نخست توصیه می شود.
1.اصلاح فعالیت و پرهیز از استراحت طولانی
در دوره درد شدید، ممکن است کاهش موقت فعالیت های سنگین لازم باشد؛ اما استراحت مطلق و طولانی مدت در بستر توصیه نمی شود. بیمار بهتر است تا حدی که درد اجازه می دهد، فعالیت های معمول خود را ادامه دهد و به تدریج به سطح طبیعی فعالیت باز گردد. پرهیز از بی تحرکی طولانی می تواند به حفظ قدرت عضلات و پیشگیری از کاهش توانایی حرکتی کمک کند و یکی از اصول مهم درمان دیسک کمر به شمار رود. در این دوره بهتر است از بلند کردن اجسام سنگین، خم شدن و چرخش ناگهانی کمر و فعالیت هایی که به طور مشخص درد پا یا کمر را افزایش می دهند، پرهیز شود. هدف از این کار بی حرکت نگه داشتن کمر نیست؛ بلکه کاهش فشار های نا مناسب و فراهم کردن شرایط مناسب برای ادامه روند بهبودی است.
از این بخش بخوانید: تفاوت تزریق PRP و ژل هیالورونیک در درمان زانو درد
2.درمان دیسک کمر با دارو برای کنترل درد و التهاب
دارو ها می توانند در مرحله درد حاد به کنترل علائم کمک کنند و انجام فعالیت و تمرین های توان بخشی را برای بیمار آسان تر سازند. بسته به شرایط بیمار، پزشک ممکن است از دارو های ضد التهاب غیر استروئیدی برای کاهش درد و التهاب استفاده کند. انتخاب دارو باید با توجه به سن، بیماری های زمینه ای، وضعیت معده و کلیه ها، دارو های مصرفی و سایر عوامل خطر انجام شود. مصرف خودسرانه یا طولانی مدت این دارو ها توصیه نمی شود و استفاده از آن ها باید بخشی از برنامه درمان دیسک کمر و تحت نظر پزشک باشد.
3.درمان دیسک کمر با فیزیوتراپی و تمرین درمانی
فیزیوتراپی یکی از مهم ترین بخش های درمان دیسک کمر بدون جراحی است. برنامه فیزیوتراپی باید متناسب با علائم و وضعیت جسمانی هر بیمار تنظیم شود. فیزیوتراپی ممکن است شامل موارد زیر باشد:
تمرین های حرکتی برای بهبود دامنه حرکتی کمر.
تمرین های تقویتی برای عضلات شکم و عضلات حمایت کننده ستون فقرات.
تقویت عضلات لگن، ران و اندام های تحتانی.
آموزش اصول صحیح نشستن، ایستادن، خم شدن و بلند کردن اجسام.
هدف اصلی تمرین درمانی فقط کاهش درد نیست؛ بلکه افزایش توانایی حرکتی و جلوگیری از ضعف عضلانی و محدودیت فعالیت نیز اهمیت دارد. به همین دلیل، تمرین ها باید با توجه به شرایط بیمار و ترجیحاً زیر نظر فیزیوتراپیست آموزش داده شوند. شواهد موجود نیز فیزیوتراپی و فعالیت درمانی را از اجزای مهم درمان محافظه کارانه فتق دیسک می دانند.
4. درمان دیسک کمر با تزریق اپیدورال در بیماران منتخب
در بیمارانی که درد سیاتیکی شدید و مداوم دارند و با درمان های اولیه به اندازه کافی بهبود پیدا نکرده اند، پزشک متخصص ممکن است تزریق اپیدورال داروی ضد التهاب را در نظر بگیرد.
هدف این تزریق، کاهش التهاب و درد اطراف ریشه عصبی است. این روش بیشتر برای کنترل علائم و فراهم کردن امکان ادامه فعالیت و توان بخشی استفاده می شود. به این معنا نیست که خود فتق دیسک به طور کامل از بین می رود. بنابراین، تزریق اپیدورال در درمان دیسک کمر می تواند برای برخی بیماران به عنوان یک روش کمکی و با تشخیص پزشک مورد استفاده قرار گیرد.
5.درمان دیسک کمر با کشش ستون فقرات؛ موارد کاربرد و محدودیت ها
کشش ستون فقرات یا تراکشن یکی از روش هایی است که در برخی مراکز توان بخشی برای بیماران مبتلا به مشکلات ستون فقرات استفاده می شود. با این حال، شواهد علمی درباره اثر پایدار آن در درمان فتق دیسک کمر محدود است. به همین دلیل، تراکشن نباید به عنوان یک روش قطعی برای «جا انداختن دیسک» یا درمان دائمی فتق دیسک معرفی شود.
در صورت تشخیص پزشک یا فیزیوتراپیست، این روش ممکن است در کنار سایر اقدامات توان بخشی و به عنوان بخشی از برنامه درمان دیسک کمر مورد استفاده قرار گیرد.
سخن پایانی
درمان دیسک کمر یک رویکرد فرد محور است و لزوماً به معنای انجام جراحی یا استفاده از یک روش مشخص برای همه بیماران نیست. در بسیاری از موارد، با ارزیابی دقیق وضعیت بیمار و انتخاب مناسب اقدامات درمانی و توان بخشی می توان به کنترل درد، بهبود عملکرد و بازگشت تدریجی به فعالیت های روزمره کمک کرد. مهم ترین نکته، تطبیق روند درمان با شدت علائم و وضعیت عصبی بیمار است. در مقابل، بروز علائمی مانند ضعف پیش رونده اندام، اختلال در کنترل ادرار یا مدفوع و بی حسی ناحیه زینی می تواند نشانه یک وضعیت جدی باشد و نیاز به ارزیابی فوری پزشکی دارد.
