فریز مغزی چیست؟ علت سردرد بعد از بستنی و راههای جلوگیری از آن
یک روز گرم تابستان، بستنی خنک را با عجله میخورید و ناگهان درد تیزی در پیشانی حس میکنید؛ دردی که چند ثانیه میماند و بعد ناپدید میشود. این همان فریز مغزی است. در این مقاله بررسی میکنیم که چرا بعد از خوردن بستنی سردرد میگیریم، چه کسانی بیشتر در معرض هستند و چگونه میتوان از این سردرد آزاردهنده جلوگیری کرد.
فریز مغزی چیست؟
فریز مغزی یا سردرد ناشی از محرک سرد، نوعی سردرد کوتاه اما شدید است که در پی مصرف سریع خوراکی یا نوشیدنی بسیار سرد ایجاد میشود. برخلاف نامش، مغز واقعاً یخ نمیزند؛ این نام تنها به حس ناگهانی و شدید درد اشاره دارد.
این سردرد معمولاً در ناحیه پیشانی، شقیقهها یا پشت چشمها حس میشود و اغلب در کمتر از ۳۰ ثانیه از بین میرود. در طبقهبندی بینالمللی سردردها، این نوع سردرد در گروه سردردهای اولیه و زیرگروه «سردرد ناشی از خوردن یا استنشاق محرک سرد» قرار میگیرد.
چرا بعد از خوردن بستنی سردرد میگیریم؟
وقتی خوراکیهای سردی مانند بستنی یا آب بسیار سرد میخوریم، دمای سقف دهانمان که در حالت عادی گرم است بهسرعت پایین میآید. این افت ناگهانی دما دو اتفاق مهم را رقم میزند:
اختلال در خونرسانی سقف دهان
عروق خونی سقف دهان در برابر سرما بهسرعت منقبض میشوند تا اتلاف گرما کاهش یابد، سپس دوباره گشاد میشوند. این تغییر شدید انقباض و گشادگی، پایانههای عصبی درد را تحریک میکند و باعث ایجاد اختلال در خونرسانی به این ناحیه میشود.
تحریک عصب سهقلو و درد ارجاعی
سیگنال سرمای سقف دهان از طریق عصب سهقلو به مغز منتقل میشود. از آنجا که همین عصب، پیشانی و اطراف چشم را نیز عصبدهی میکند، مغز گاهی محل واقعی درد را اشتباه تشخیص میدهد و درد را به پیشانی یا شقیقه نسبت میدهد. به این پدیده درد ارجاعی میگویند.
به همین دلیل است که با ایجاد اختلال در خونرسانی به مغز — که بهواسطه تورم عروق اتفاق میافتد — اعصاب مغزی تحریک میشوند و سردرد به سراغمان میآید.
چه کسانی بیشتر دچار فریز مغزی میشوند؟
فریز مغزی در میان کودکان و نوجوانان بسیار شایعتر از بزرگسالان است. مطالعات نشان میدهد بیش از نیمی از دانشآموزان این تجربه را داشتهاند. همچنین افرادی که سابقه میگرن دارند، بیشتر از دیگران دچار این سردرد میشوند. اگر یکی از والدین شما سابقه این سردرد را داشته باشد، احتمال تجربه آن در شما نیز بیشتر است.
۷ راه ساده برای پیشگیری از سردرد بعد از بستنی
اگر طرفدار بستنی هستید و نمیتوانید سردردهای پس از آن را تحمل کنید، نگران نباشید. متخصصان دانشگاه میشیگان میگویند اگر خوراکیهای سرد را آهسته بخورید و اجازه دهید بدنتان خود را با دمای آنها وفق دهد، از اینگونه سردردها خلاص خواهید شد.
۱. آهسته بخورید: خوراکی سرد را چند ثانیه در بخش جلویی دهان نگه دارید و سپس ببلعید.
۲. با نی ننوشید: نوشیدن با نی باعث برخورد مستقیم مایع سرد با سقف دهان و افزایش احتمال سردرد میشود.
۳. پس از ورزش احتیاط کنید: بعد از فعالیت بدنی شدید حداقل دو ساعت صبر کنید.
۴. نوشیدنی سرد را جرعهجرعه بنوشید: نه یکباره و سریع.
۵. کمی صبر کنید: پیش از قورت دادن بستنی، اجازه دهید در دهان کمی گرم شود.
۶. از مصرف همزمان چند خوراکی سرد پرهیز کنید.
۷. اگر سابقه میگرن دارید، بیشتر مراقب باشید.
اگر سردرد شروع شد، چطور آن را سریع متوقف کنیم؟
راههای سادهای برای تسکین سریع فریز مغزی وجود دارد:
زبان را به سقف دهان بچسبانید تا گرما به آن ناحیه برگردد.
آرام و جرعهجرعه آب گرم بنوشید.
دهان و بینی را با دست بپوشانید و سریع نفس بکشید.
شقیقهها یا نقطه میان دو ابرو را آرام ماساژ دهید.
از آنجا که این سردرد معمولاً بسیار کوتاه است، مصرف مسکن معمولاً پیش از اثرگذاری، بیفایده خواهد بود.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
فریز مغزی در بیشتر موارد بیخطر و گذراست. اما اگر سردرد بعد از خوردن خوراکی سرد مدت طولانی ادامه یابد، یا با علائمی مانند تهوع شدید، تاری دید، ضعف یا بیحسی همراه باشد، باید به پزشک مراجعه کنید. همچنین افراد با بیماریهای قلبی-عروقی باید در مصرف ناگهانی خوراکیهای بسیار سرد احتیاط کنند.
پرسشهای متداول درباره فریز مغزی
آیا فریز مغزی خطرناک است؟
خیر. در بیشتر موارد بیخطر و گذراست و در کمتر از یک دقیقه از بین میرود. اما در افراد با بیماریهای قلبی-عروقی یا سابقه میگرن، توجه به آن توصیه میشود.
آیا فریز مغزی فقط با بستنی رخ میدهد؟
خیر. هر خوراکی یا نوشیدنی بسیار سرد، از آب یخ و شربت خنک گرفته تا بستنی و یخمک، میتواند این سردرد را ایجاد کند.
چرا فریز مغزی بیشتر در پیشانی حس میشود؟
زیرا عصب سهقلو هم سقف دهان و هم پیشانی را عصبدهی میکند و مغز در تشخیص محل دقیق درد دچار اشتباه میشود. به این پدیده درد ارجاعی میگویند.
حرف آخر
فریز مغزی اگرچه آزاردهنده است، اما در بیشتر موارد بیخطر و گذراست. با رعایت چند نکته ساده — مثل آهسته خوردن و اجازه دادن به بدن برای سازگاری با سرما — میتوانید بدون نگرانی از سردرد، از خنکی تابستان لذت ببرید. فقط کافی است به بدنتان کمی زمان بدهید.
