اتوکلاو نام دستگاهی است که برای استریلیزاسیون در صنایع پزشکی، داروسازی، مواد غذایی و فرآیند دفع برخی از زباله ها مورد استفاده قرار می گیرد تا انواع گوناگون میکروارگانیسم ها از جمله باکتری ها، ویروس ها، اسپورها و.... از بین بروند. مکانیسم این دستگاه بر اساس اعمال بخار آب با فشار بالا است. در ادامه این مطلب به جزئیات بیش تری از این دستگاه، نحوه عملکرد، توصیه های ایمنی و... می پردازیم.
انواع اتوکلاو
با اینکه هدف این دستگاه استریل کردن وسایل است اما در انواع مختلفی عرضه می شوند تا با توجه به نوع کاربردشان مورد استفاده قرار گیرند. تقسیم بندی اتوکلاوها بر اساس دو روش صورت می گیرد. روش اول بر اساس شکل است و روش دوم با توجه به نوع کلاس دستگاه تعیین می شود. موارد زیر نوعی از دسته بندی بر اساس شکل هستند:
- آزمایشگاهی
- بیمارستانی
- عمودی
- زودپزی
- افقی
کلاس دستگاه ها نشان می دهد که برای چه تجهیزاتی استفاده می شوند. انواع اتوکلاو بر اساس کلاس شامل:
- کلاس N: این دستگاه ها تقریباً دو دهه ای است که به عنوان دستگاه کمکی مورد استفاده قرار می گیرد زیرا پمپ خلا ندارند و اشیا را به طور کامل خشک نمی کنند. دستگاه های کلاس N تنها برای اشیا جامد فاقد حفره گزینه خوبی محسوب می شوند.
- کلاس B: اتوکلاو نوع B در زمینه استریلیزاسیون تجهیزات پزشکی بیمارستان ها و دندان پزشکی ها استفاده می شود؛ چرا که از پیشرفته ترین کلاس ها محسوب می شود.
- کلاس S: این کلاس دارای سطح متوسطی است و از لحاظ دسته بندی میان B و N قرار می گیرد. اگر چه از پمپ خلا برخوردار است و تجهیزات حفره دار را نیز استریل می کند اما نسبت به کلاس B پایین تر است.
نحوه کارکرد اتوکلاو
فرآیند استریلیزاسیون با استفاده از دستگاه اتوکلاو به ترتیب مراحل زیر انجام می شود:
- در اولین گام باید شی یا اشیا مورد نظر اعم از تجهیزات پزشکی، ظروف غذا، ابزار آزمایشگاه و.... به صورت صحیح داخل دستگاه گذاشته شوند. این نکته بسیار حائز اهمیت است که هیچ چیزی برای بسته شدن در دستگاه ممانعت ایجاد نکند.
- در مرحله بعدی درب دستگاه بسته و قفل می شود. وجود یک درز هم می تواند در روند استریلیزاسیون اختلال ایجاد کند زیرا بخار باید داخل دستگاه اتوکلاو باقی بماند و به خارج منتقل نشود.
- برای اعمال بخار آب باید فضای کافی وجود داشته باشد. از همین رو هوای داخل دستگاه تا حد ممکن توسط یک پمپ خلا گرفته می شود تا فشار داخلی کاهش یابد.
- در چهارمین مرحله دمایی برای گرم شدن دستگاه اتوکلاو مشخص می شود تا همه میکروارگانیسم ها از بین بروند. این دما با توجه به استانداردهای مربوطه تعیین می شود.
- این مرحله فرآیند شامل استریل کردن اشیا است. به این صورت که با رسیدن به دمای مشخص شده، بخار آب تحت فشار بالا ایجاد می گردد تا میکروب های موجود نابود شوند.
- در آخرین مرحله نیز با تخلیه بخار آب، از میزان فشار کاسته می شود. در همین هنگام درب دستگاه باز و وسایل با احتیاط از دستگاه خارج می شوند.
استفاده از کاغذ بسته بندی استریل
یکی از روش های موثر جهت کاهش احتمال آلودگی و افزایش سطح استریلیزاسیون و قرار دادن در اتوکلاو پوشاندن با کاغذ بسته بندی استریل است. خب چگونه فرآیند استریلیزاسیون صورت می گیرد؟ این سوالی است که برای بسیاری از افراد ایجاد می شود.
این کاغذها بخار آب را از خود عبور می دهند و مشکلی در فرایند استریل ایجاد نمی کنند. همچنین کاغذهای بسته بندی استریل در برابر فشار و دمای بالا مقاومت خوبی دارند. این کاغذها در دو صورت کرپ و غیر بافته شده در دسترس هستند.
نکاتی برای دستگاه اتوکلاو
استفاده از این دستگاه رعایت یک سری نکات و الزاماتی را می طلبد که در ادامه به برخی از آن ها پرداخته ایم:
- بررسی دستورالعمل: حتماً پیش از استفاده از دستگاه باید نحوه کارکرد دستگاه و تنظیمات مربوطه مطالعه شود.
- کمک از تجهیزات: هنگام کار با دستگاه به کار گرفتن تجهیزاتی مثل عینک، دستکش و لباس محافظ به شخص کمک می کند تا از خطرات احتمالی در امان بماند.
- تعمیر به موقع: با مشاهده هر گونه نقصی یا خرابی استفاده از دستگاه باید سریعاً متوقف و دستگاه تعمیر شود.
- محافظت از دستگاه: اتوکلاو پس از هر بار باید کاملاً تمیز و خشک شود و هیچ ذره یا مایعی درون آن نباشد.
- بررسی اشیا: اشیا باید مناسب این نوع استریلیزاسیون باشند. همچنین وجود آسیب در اشیا منجر به اختلال می شود و باید به این مورد نیز توجه داشت.
سوالات متداول
- اتوکلاو از چه اجزایی تشکیل شده است؟ این دستگاه شامل دو محفظه (داخلی و بیرونی)، درب، مولد بخار، پمپ وکیوم، فشار شکن، منبع کندانسور، لوله و المنت ها است.
- دلیل استفاده از اتوکلاو چیست؟ کشتن همه میکروارگانیسم ها و به دنبال آن افزایش سطح بهداشت، جلوگیری از انتقال عفونت و بیماری، افزایش ماندگاری اشیا و کاهش هزینه ها از جمله این دلایل هستند.
- قیمت دستگاه چقدر است؟ قیمت دستگاه با توجه به حجم محفظه، نوع اتوکلاو، شرکت سازنده و ویژگی های محصول تعیین می شود. طبیعتاً اگر دستگاه پیشرفته تر باشد، قیمت ها نیز بالاتر می رود. مثلاً کلاس نوع B از سایر کلاس ها گران تر است.
- چگونه از فرآیند استریلیزاسیون اطمینان حاصل کنیم؟ با استفاده از نشانگرها می توان به درستی یا نادرستی فرآیند پی برد. معمولاً سه نشانگر یا اندیکاتور شیمیایی، خارجی و بیولوژیکی در این مورد کاربرد دارند.
تایان طب خاورمیانه
ما در این مطلب سعی کردیم دستگاه اتوکلاو و همه نکات مرتبط به آن را بیان کنیم. تایان طب خاورمیانه یکی از شرکت های معتبر و مطرح در زمینه تولید و توزیع اقلام و تجهیزات پزشکی است. بسیاری از تجهیزات مورد نیاز خود اعم از پک جراحی یکبار مصرف، انواع کاغذ بسته بندی استریل و.... را می توانید از این مجموعه تهیه کنید. جهت کسب اطلاعات بیش تر در این زمینه می توانید با مشاورین در ارتباط باشید و با آن ها تماس حاصل فرمایید.
آدرس و تلفن:
دفتر مرکزی: تهران، خیابان شریعتی، بالاتر از تقاطع میرداماد، خیابان زیبا، پلاک ۵۴، واحد ۵
۰۲۱۲۲۸۹۹۱۴۲-۳ و ۰۹۹۱۲۹۰۲۹۱۳
